Khi một dự án đặt mục tiêu đạt chứng chỉ xanh — LOTUS, EDGE hay LEED — câu hỏi về vật liệu tường thường đến muộn, sau khi phương án kiến trúc và hệ thống cơ điện đã chốt. Đó là một thứ tự sai. Vỏ công trình quyết định phần lớn tải lạnh, mà tải lạnh lại là hạng mục ăn điểm nặng nhất trong mọi hệ chứng chỉ.
Bài viết này dành cho kiến trúc sư, chủ đầu tư và đơn vị tư vấn đang làm hồ sơ công trình xanh: vật liệu tường tác động vào đâu, gạch AAC đóng góp được gì, và cần chuẩn bị những số liệu nào.
Cùng nhau chung tay tham gia chiến dịch net zero
Nhiều hồ sơ chỉ tính vật liệu ở mục "vật liệu tái chế" rồi bỏ qua. Thực tế vật liệu tường tác động vào hai chỗ khác nhau, và chỗ thứ nhất nặng hơn nhiều.
Kênh thứ nhất — năng lượng vận hành. Vỏ công trình quyết định lượng nhiệt truyền vào bên trong, từ đó quyết định công suất điều hòa và điện tiêu thụ suốt vòng đời công trình. Đây là hạng mục chiếm tỷ trọng điểm lớn nhất ở cả LOTUS, EDGE lẫn LEED. Một bức tường có hệ số dẫn nhiệt thấp không chỉ ăn điểm ở mục vỏ công trình — nó còn kéo theo giảm công suất hệ thống HVAC, tức ăn điểm tiếp ở mục thiết bị.
Kênh thứ hai — phát thải hàm chứa (embodied carbon). Là lượng phát thải sinh ra trong quá trình khai thác nguyên liệu, sản xuất và vận chuyển vật liệu, trước khi công trình đưa vào sử dụng. Với vật liệu xây, hai yếu tố chi phối là có nung đốt hay không và hàm lượng xi măng. Ngành xi măng chiếm khoảng 5–7% phát thải CO₂ toàn cầu (tổng quan Huseien G.F., CivilEng 2024, MDPI), nên mọi giải pháp giảm xi măng trong cấp phối đều có ý nghĩa trực tiếp.
Trọng lượng vật liệu tác động chéo vào cả hai kênh: tường nhẹ hơn kéo theo kết cấu và móng nhỏ hơn, tức giảm luôn khối lượng bê tông và thép — phần phát thải hàm chứa lớn nhất của một công trình.
Xi măng thành phân quan trọng trong quá trình sản xuất gạch không nung chuẩn net zero
| Hệ chứng chỉ | Hạng mục liên quan | AAC đóng góp ở đâu |
| LOTUS (VGBC — Việt Nam) | Năng lượng; Vật liệu & Tài nguyên | Vỏ công trình cách nhiệt; vật liệu chứa thành phần tái chế (tro bay); vật liệu sản xuất trong nước, cự ly vận chuyển ngắn; giảm khối lượng bê tông nhờ tường nhẹ |
| EDGE (IFC) | Năng lượng, Nước, Vật liệu — ngưỡng 20% mỗi nhóm | Giảm tải lạnh (nhóm Năng lượng); giảm embodied energy của vật liệu tường (nhóm Vật liệu) |
| LEED (USGBC) | Energy & Atmosphere; Materials & Resources | Hiệu năng năng lượng vỏ công trình; hồ sơ công bố môi trường sản phẩm (EPD) và hàm lượng tái chế |
Ba điểm cần lưu ý khi lập hồ sơ.
EDGE là hệ dễ định lượng nhất. Ngưỡng của EDGE là giảm tối thiểu 20% ở cả ba nhóm: năng lượng, nước và năng lượng hàm chứa trong vật liệu. Vật liệu tường tác động thẳng vào hai trong ba nhóm đó, nên thay đổi vật liệu tường thường là biện pháp có chi phí biên thấp nhất để kéo dự án qua ngưỡng.
LOTUS thưởng cho nguồn cung khu vực. Hạng mục Vật liệu & Tài nguyên của LOTUS khuyến khích vật liệu có thành phần tái chế, vật liệu tái tạo nhanh và vật liệu có nguồn cung trong khu vực, đồng thời thưởng cho giải pháp giảm sử dụng bê tông. Đây là lợi thế của vật liệu sản xuất nội địa so với hàng nhập khẩu — cự ly vận chuyển ngắn làm giảm cả phát thải lẫn chi phí.
LEED đòi hồ sơ, không đòi lời hứa. Các tín chỉ vật liệu của LEED vận hành trên cơ sở tài liệu công bố — EPD, báo cáo hàm lượng tái chế, chứng nhận bên thứ ba. Không có hồ sơ thì không có điểm, dù sản phẩm tốt đến đâu. Chi tiết tín chỉ thay đổi theo phiên bản, cần đối chiếu phiên bản đang áp dụng cho dự án.
Từng lô gạch không nung thành phẩm
| Thông số | Gạch AAC EBLOCK | Gạch đất nung | Ý nghĩa với hồ sơ xanh |
| Hệ số dẫn nhiệt λ | 0,11–0,16 W/m.K | 0,814 W/m.K | Thấp hơn 4–5 lần — cơ sở tính tải lạnh và hiệu năng vỏ công trình |
| Khối lượng thể tích khô | 460–700 kg/m³ | ~1.800 kg/m³ | Giảm tải kết cấu → giảm khối lượng bê tông, thép |
| Chống cháy | Tới 4 giờ (QCVN 06:2022/BXD) | — | Đáp ứng yêu cầu an toàn cháy, không cần lớp bảo vệ bổ sung |
| Cách âm | STC 37–50 dB tùy độ dày | — | Tiêu chí tiện nghi trong nhà |
| Tiêu chuẩn sản phẩm | TCVN 7959:2017 | TCVN 1450/1451 | Căn cứ nghiệm thu và hồ sơ thầu |
| Sai số kích thước | ±1–2 mm | ±5–10 mm | Xây mạch mỏng, tô mỏng → giảm khối lượng vữa |
(Nguồn: TDS và FAQ gạch AAC EBLOCK 2025.)
Con số quan trọng nhất trong bảng là hệ số dẫn nhiệt. Với công trình dân dụng, tường xây bằng AAC giúp tiết kiệm khoảng 30% điện làm mát so với tường gạch nung — đây là phần đóng góp trực tiếp và định lượng được vào hạng mục năng lượng của mọi hệ chứng chỉ.
Cũng cần lưu ý QCVN 09:2017/BXD — Các công trình xây dựng sử dụng năng lượng hiệu quả, hiệu lực từ 01/01/2018, áp dụng bắt buộc cho công trình có tổng diện tích sàn từ 2.500 m² trở lên. Quy chuẩn này đặt yêu cầu kỹ thuật cho vỏ công trình, hệ thống thông gió — điều hòa và chiếu sáng. Với nhóm công trình này, chọn vật liệu tường cách nhiệt không còn là lựa chọn tự nguyện mà là điều kiện tuân thủ.
Xem chi tiết đặc tính vật liệu tại gạch AAC là gì và bê tông nhẹ là gì.
Ba đặc điểm của công nghệ bê tông khí chưng áp tạo ra khác biệt về phát thải, giải thích ngắn gọn:
Không nung đốt. Gạch đất sét phải nung ở khoảng 900–1.050°C trong lò tuynel. AAC đạt cường độ nhờ phản ứng tạo khoáng tobermorite khi hấp hơi nước bão hòa ở áp suất cao — không có công đoạn đốt lò, không có khói lò.
Tro bay thay một phần xi măng. Tro bay là phụ phẩm của nhà máy nhiệt điện. Đưa tro bay vào cấp phối vừa xử lý được chất thải công nghiệp, vừa giảm tỷ lệ xi măng — thành phần phát thải nặng nhất trong hỗn hợp.
Cấu trúc bọt khí nhân lượng vật liệu. Một mét khối nguyên liệu nở ra thành nhiều mét khối sản phẩm nhờ khí hydro sinh ra từ phản ứng bột nhôm với vôi. Cùng một khối lượng nguyên liệu đầu vào, AAC cho ra thể tích tường lớn hơn hẳn vật liệu đặc.
Ngoài ra, phần gạch thừa khi cắt định hình được thu hồi, nghiền và quay lại cấp phối.
Chưng áp là công đoạn tiêu tốn nhiệt lớn nhất trong dây chuyền AAC — hơi nước bão hòa phải được duy trì ở áp suất và nhiệt độ cao trong nhiều giờ. Nguồn nhiệt đó đến từ lò hơi, và loại nhiên liệu đốt trong lò hơi quyết định phần lớn phát thải của công đoạn này.
Nhà máy Tân Kỷ Nguyên (NEH) — đơn vị sản xuất gạch AAC EBLOCK — sử dụng trấu rời làm nhiên liệu cho lò hơi cấp hơi chưng áp, thay cho than hoặc dầu FO, than đá.
Điều này có ba ý nghĩa cụ thể với hồ sơ công trình xanh:
Phát thải sinh học, không phải phát thải hóa thạch. Trấu là sinh khối. CO₂ sinh ra khi đốt trấu là carbon sinh học (biogenic carbon) — lượng carbon cây lúa đã hấp thụ từ khí quyển trong vụ mùa vừa rồi, nay trả lại. Theo EN 15804+A2 — tiêu chuẩn nền cho EPD vật liệu xây dựng — carbon sinh học được hạch toán tách riêng khỏi carbon hóa thạch. Đốt than thì toàn bộ CO₂ tính vào cột hóa thạch; đốt trấu thì phần lớn chuyển sang cột sinh học.
Tránh được phát thải từ việc đốt bỏ. Trấu chiếm khoảng 22% khối lượng thóc và ở Việt Nam phần lớn bị đốt bỏ ngoài đồng hoặc thải ra kênh rạch — vừa phát thải khí nhà kính vừa gây ô nhiễm bụi mịn mà không thu lại chút năng lượng nào. Đưa trấu vào lò hơi công nghiệp là chuyển một dòng phế phẩm nông nghiệp thành nhiên liệu, đồng thời loại bỏ nguồn ô nhiễm đó.
Kiểm chứng được ngay, không cần chờ EPD. Khác với các chỉ số vòng đời phải qua thẩm định bên thứ ba, việc dùng nhiên liệu sinh khối là thứ có thể xác minh trực tiếp bằng khảo sát nhà máy, hệ thống cấp liệu và hợp đồng cung ứng trấu. Với hồ sơ cần chứng minh chuỗi cung ứng, đây là bằng chứng hiện trường.
Cần nói rõ giới hạn: chuyển sang trấu cắt giảm phát thải ở khâu nhiên liệu, nhưng không chạm tới phần phát thải từ xi măng và vôi trong cấp phối — vốn là phần lớn nhất trong tổng phát thải hàm chứa của bất kỳ vật liệu gốc xi măng nào, do phát sinh từ phản ứng khử carbonat khi nung, không phải từ đốt nhiên liệu. Vì vậy đây là một cải thiện thật và định danh được, không phải cơ sở để tuyên bố sản phẩm trung hòa carbon.
Đi sâu vào từng công đoạn, xem: công nghệ sản xuất gạch nhẹ AAC, dây chuyền sản xuất gạch nhẹ chưng áp, tổng quan nhà máy gạch AAC tại Việt Nam và nhà máy Tân Kỷ Nguyên.
Việt Nam đã đưa mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào chiến lược quốc gia, và vật liệu xây không nung (VLXKN) là một trong những công cụ cụ thể nhất của ngành xây dựng.
Theo Quyết định 2171/QĐ-TTg ngày 23/12/2021 phê duyệt Chương trình phát triển vật liệu xây không nung:
Điểm cuối đáng chú ý với người làm hồ sơ: định hướng chính sách ưu tiên đúng nhóm sản phẩm AAC và tấm panel ALC. Với dự án có vốn nhà nước hoặc từ 9 tầng trở lên, đây không còn là lựa chọn kỹ thuật mà là yêu cầu tuân thủ có mốc thời gian.
Xem thêm vật liệu xây dựng xanh gồm những gì.
Chứng chỉ xanh vận hành bằng tài liệu. Khi chọn vật liệu tường cho dự án hướng LOTUS, EDGE hay LEED, nên yêu cầu nhà cung cấp đủ bộ sau:
| Tài liệu | Dùng cho |
| Phiếu kỹ thuật sản phẩm (TDS) có hệ số dẫn nhiệt λ | Tính toán vỏ công trình, mô phỏng năng lượng |
| Kết quả thử nghiệm theo TCVN 7959:2017 | Nghiệm thu, hồ sơ thầu |
| Chứng nhận hợp quy QCVN 16:2023/BXD | Điều kiện lưu thông vật liệu xây dựng |
| Kết quả thử chống cháy | Hồ sơ PCCC và tiêu chí an toàn |
| EPD — Environmental Product Declaration | Tín chỉ vật liệu của LEED, một số tiêu chí LOTUS |
| Báo cáo hàm lượng tái chế (tỷ lệ tro bay) | Tiêu chí vật liệu tái chế |
| Xác nhận cự ly vận chuyển từ nhà máy tới công trình | Tiêu chí vật liệu nguồn khu vực |
| Xác nhận nhiên liệu sinh khối dùng trong sản xuất | Hồ sơ chuỗi cung ứng; phân tách carbon sinh học / hóa thạch |
Về EPD: đây là bản công bố môi trường sản phẩm do bên thứ ba thẩm định, trình bày tác động môi trường trên toàn vòng đời — trong đó có phát thải hàm chứa tính bằng kgCO₂ tương đương. Đây là tài liệu có trọng lượng nhất trong nhóm tín chỉ vật liệu và cũng là thứ hiếm nhất trên thị trường vật liệu xây Việt Nam hiện nay.
Khi chưa có EPD đầy đủ, hồ sơ vẫn có thể dựa vào các bằng chứng kiểm chứng trực tiếp: phiếu kỹ thuật có hệ số dẫn nhiệt, kết quả thử nghiệm theo TCVN, cự ly vận chuyển, và loại nhiên liệu sử dụng trong sản xuất — như việc nhà máy dùng trấu rời thay than cho lò hơi chưng áp. Đây là những dữ kiện có thể xác minh bằng khảo sát nhà máy và hợp đồng cung ứng.
Nếu dự án của bạn cần EPD hoặc số liệu phát thải hàm chứa cụ thể, hãy liên hệ trực tiếp để chúng tôi làm việc với nhà máy và cung cấp hồ sơ hiện có.
Gạch AAC và tấm panel ALC đã được sử dụng ở nhóm công trình có yêu cầu cao về vật liệu và tiến độ, trong đó có nhà máy Coca-Cola Long An — dự án của chủ đầu tư có cam kết phát triển bền vững ở cấp tập đoàn.
Xem thêm tổng hợp công trình thi công bằng gạch nhẹ AAC và tấm panel ALC.
Không có vật liệu đơn lẻ nào tự nó mang lại chứng chỉ. AAC đóng góp vào các tiêu chí về hiệu năng năng lượng vỏ công trình và tiêu chí vật liệu, nhưng điểm số cuối cùng phụ thuộc vào toàn bộ thiết kế, hệ thống cơ điện và hồ sơ đi kèm. Với EDGE, vật liệu tường thường là biện pháp có chi phí biên thấp để kéo dự án qua ngưỡng 20%.
Embodied carbon (phát thải hàm chứa) là lượng phát thải sinh ra trong khai thác nguyên liệu, sản xuất và vận chuyển vật liệu, trước khi công trình vận hành. Với vật liệu xây, hai yếu tố chi phối là có nung đốt hay không và hàm lượng xi măng trong cấp phối.
Khoảng 30% so với tường gạch nung, nhờ hệ số dẫn nhiệt chỉ 0,11–0,16 W/m.K — thấp hơn gạch nung 4–5 lần. Con số cụ thể của từng dự án phụ thuộc hướng nhà, tỷ lệ cửa kính, độ dày tường và chế độ vận hành điều hòa.
Theo Quyết định 2171/QĐ-TTg, đến năm 2030 công trình vốn đầu tư công và vốn nhà nước ngoài đầu tư công phải dùng 100% VLXKN; công trình từ 9 tầng trở lên dùng tối thiểu 90%. Riêng về năng lượng, QCVN 09:2017/BXD áp dụng bắt buộc cho công trình có tổng diện tích sàn từ 2.500 m² trở lên.
EPD (Environmental Product Declaration) là bản công bố môi trường sản phẩm được bên thứ ba thẩm định. Không bắt buộc theo pháp luật Việt Nam, nhưng là tài liệu cần thiết cho một số tín chỉ vật liệu của LEED và có trọng lượng trong hồ sơ LOTUS.
Trấu là sinh khối nên CO₂ sinh ra khi đốt được hạch toán là carbon sinh học, tách riêng khỏi carbon hóa thạch theo EN 15804+A2. Mức giảm cụ thể phụ thuộc nhiên liệu được thay thế và suất tiêu hao nhiệt của từng nhà máy. Cần lưu ý phạm vi: việc này cắt giảm phát thải ở khâu nhiên liệu, không tác động tới phát thải từ xi măng và vôi trong cấp phối — vốn là phần lớn nhất trong tổng phát thải hàm chứa của vật liệu gốc xi măng.
Sai lầm thường gặp ở dự án hướng chứng chỉ xanh là tính toán năng lượng trước, rồi mới chọn vật liệu theo giá. Thứ tự đúng là ngược lại: vỏ công trình quyết định tải lạnh, tải lạnh quyết định công suất và chi phí hệ thống cơ điện. Thay đổi vật liệu tường ở giai đoạn thiết kế cơ sở gần như không tốn thêm chi phí; thay đổi sau khi đã chốt hệ thống thì tốn gấp nhiều lần.
Cần tư vấn vật liệu và hồ sơ kỹ thuật cho dự án hướng chứng chỉ xanh, liên hệ 0888 694 499 hoặc Zalo Ánh Nhiên Xanh.
CÔNG TY TNHH ÁNH NHIÊN XANH — Nhà phân phối ủy quyền gạch AAC EBLOCK khu vực miền Nam Địa chỉ: 330/72/31 Lê Đức Anh, Phường Bình Tân, TP. Hồ Chí Minh Hotline: 0888 694 499 · Website: anx.vn Sản phẩm: gạch AAC · tấm panel ALC · báo giá gạch AAC
Công ty TNHH Ánh Nhiên Xanh chuyên sản xuất và phân phối vật liệu xây dựng xanh thân thiện môi trường với sứ mệnh kiến tạo Việt Nam phát triển bền vững hướng tới Net zero.
Giấy phép kinh doanh số: 0314953042 cấp ngày 29/03/2018 bởi Sở Kế hoạch và Đầu Tư TP Hồ Chí Minh.
